30 Avqust Türkiyə Tarixinin Qəhrəmanlıq Səhifəsi və Türk Millətinin Böyük Zəfəri

Türkiyə Cümhuriyyətinin şanlı hərb tarixinin çox önəmli səhifələrindən biri də 30 Avqust Zəfər Bayramı və Silahlı Qüvvələri Günüdür. 30 avqust - Türkiyənin tarixi qürur səhifələrindən biridir. Şübhəsiz ki, hər bir xalqın tarixində əlamətdar günlər olur. Türk tarixi üçün mühüm günlərdən biri də 30 avqust Zəfər Günüdür. Böyük Hücum və Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi Türk Qurtuluş Savaşının son mərhələsi olaraq adlandırılır. İstiqlaliyyət Müharibəsi türk millətinin bütün maddi və mənəvi resurslarını ortaya qoyduğu unikal bir azadlıq dastanıdır. Milli mübarizə yolunda ilk addım 1919-cu il may səhərində Mustafa Kamal Paşanın Samsuna gəlişi ilə atıldı. 1922-ci ilin avqust ayının 26-30-da baş tutan döyüşlər Türk tarixinə qızıl hərflərlə yazıldı və artıq 104 ildir ki, türk xalqı bu Böyük Zəfərin qüruru ilə yaşayır. Bu tarixdə Ali Baş Komandan Mustafa Kamal Atatürkün düşmən qüvvələrini Anadoludan çıxarmaq üçün başlatdığı əməliyyat uğurla başa çatdı. 26 avqust 1922-ci ildə Baş Komandan Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi altında Türk ordusu tərəfindən başlanan Böyük Hücum, İstiqlal Müharibəsinin dönüş nöqtələrindən biri oldu. Bu uğurlu hücum tarixin gedişatını dəyişdirdi. Türkiyədə 30 avqust 1922-ci il avqustun 30-da Ali Baş Komandan döyüşünün qələbəsini qeyd etmək üçün milli bayram elan edilib.  26 avqust 1071-ci il Anadolunun vətən olmasını təmin etmişdisə, 26 avqust 1922-ci il vətənin qalmasını təmin etdi. 1922-ci il avqustun 30-da Türkiyə ordusu Qazi Mustafa Kamal Paşanın komandanlığı altında Qurtuluş savaşının taleyini həll edəcək zəfər qazanaraq ölkənin cənub-qərbini yunan işğalından azad edib. 26 avqust 1922-ci ildə başlayan Böyük Hücum 30 avqustda Türk ordusunun mütləq qələbəsi ilə başa çatdı. Mustafa Kamal Atatürk hücumu böyük məxfilik içində planlaşdırdı. Üç illik çox çətin, lakin qətiyyətli mübarizədən sonra, 26 avqust 1922-ci ildə sübh tezdən başlayan Böyük Hücum, 30 avqustda Baş Komandanın Qərargahı Döyüşündə qazanılan böyük qələbə ilə başa çatdı. Bu qələbə təkcə silahlı mübarizəni deyil, həm də milli birlik və həmrəyliyi, vətən sevgisini və azadlıq ehtirasını simvolizə etdi. Qələbə müstəqillik yolunda ən möhkəm təməl daşlarından birinə çevrildi. Bu qələbə ilə milli kimlik və dəyərlər daha da gücləndi və müstəqillik uğrunda mübarizə aparan digər xalqlara ilham verdi.
Türkiyə Cümhuriyyətinin şanlı hərb tarixinin çox önəmli səhifələrindən biri də 30 avqust zəfər bayramıdır. Qazi Mustafa Kamal Atatürkün komandanlığı altında türk ordusunun 1922-ci il avqustun 26-da Dumlupınar döyüşü ilə başlayan hücumu dörd gün davam edib və müdaxiləçi qoşunların tam məğlubiyyəti ilə başa çatıb. Bu Zəfər türk xalqının milli-azadlıq mübarizəsində dönüş nöqtəsi oldu. 1922-ci ilin iyun ayının ortalarında Baş Komandan Qazi Mustafa Kamal Paşa hücuma başlamaq qərarına gəldi. Əsas məqsəd düşmənə tez və qəti qələbə ilə zərbə endirmək, qətiyyətli döyüş aparmaq idi. Böyük Hücum və onu təcəssüm etdirən Baş Komandanın Sahə Döyüşü Türk İstiqlal Müharibəsinin son mərhələsini və kulminasiyasını təşkil etdi. 3 il 4 ay ərzində Mustafa Kamal Paşa türk millətini və ordusunu bu məqsədə doğru addım-addım irəli apardı. 26 avqust 1922-ci ildə Qazi Mustafa Kamalın komandanlığı altında başlayan Baş Komandanlıq Meydan Müharibəsi"ni (Böyük Taarruz) şiddətli döyüşlərdən sonra Dumlupınarda qələbə ilə başa çatdı. 30 avqustda qazanılan bu möhtəşəm zəfər ilə Türk millətinin bütün dünyaya müstəqilliyindən heç bir şəkildə güzəştə getməyəcəyini bildirdi. Türkiyə Respublikasının qurulmasının da xəbərçisi olan bu Böyük Qələbə, tarixdən silinməyə çalışılan Türk millətinin dirçəlişinin adıdır. Hücum əmri 26 avqust 1922-ci il şənbə günü, erkən saatlarda verildi. İlk gün Böyük Kaleciktəpədən Çiğiltəpəyə qədər 15 kilometrlik bir ərazi ələ keçirildi. 27 avqust səhəri bütün cəbhələrdən yenidən hücuma keçən 1-ci Ordu Afyonkarahisarı geri almağı bacardı və qərargahı ora köçürüldü. 28 və 29 avqustda demək olar ki, bütün yunan diviziyaları mühasirəyə alındı, geri çəkilmə yolları və təchizat xətləri kəsildi. 30 avqustda Zafertəpədən Mustafa Kamal Paşanın şəxsən rəhbərlik etdiyi döyüşdə düşmən ordusunun böyük bir hissəsi hər tərəfdən mühasirəyə alındı və tamamilə məhv edildi və ya əsir götürüldü. Elə həmin günün axşamı türk birləşmələri Kütahyanı geri aldı. Baş Komandanın Qərargahı döyüşünün sonunda İzmirə qədər türk ordusuna qarşı vuruşacaq yunan birləşmələri qalmadı.
Bu bayram şanlı türk ordusunun və xalqının yazdığı bir dastanın hekayəsidir. Bu gün qardaş Türkiyədə Zəfər bayramı qeyd olunur. Möhtəşəm Çanaqqala zəfəri sonradan bütün Türkiyənin, eləcə də türk dünyasının zəfəri kimi qeyd olunmağa başlanıb.Zəfər bayramı Türkiyə Cümhuriyyətinin milli bayramıdır. Hər il avqustun 30-da qeyd olunur. Zəfər bayramı 1922-ci ilin 26 avqustunda başlayıb, 30 avqustda Dumlupınarda Mustafa Kamal Paşanın baş komandanlığı altında qələbəylə nəticələnən "Başkomutanlıq Meydan Müharibəsi"ni (Böyük Taarruz) anmaq üçün qutlanan bayramdır. Qazi Mustafa Kamal Atatürkün söylədiyi “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri, kədərimizdir!”  Ümummilli lider Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət!” şüarı ilə dinamik inkişaf edən Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı nəsillərə örnək, işıqlı gələcəyimizin nur yoludur. Bu şüar müttəfiqliyimizin fəlsəfəsi, birgə inkişafımızın gerçəklik tələbidir.
Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildirib ki, "30 avqust təkcə hərbi qələbə deyil, həm də millətimizin yenidən doğuluşunun, varlıq uğrunda mübarizəsinin və əbədi müstəqilliyinin təsdiqidir. Bu qələbə o qədər böyükdür ki, müstəqillik idealının simvoluna çevrilib, təkcə türk millətinə deyil, həm də əsarət altındakı bütün məzlum millətlərə ümid verib". Prezident Ərdoğan mesajında bildirib ki, "Əziz vətəndaşlarım, əziz millətim, tariximizin dönüş nöqtələrindən və qızıl səhifələrindən biri olan 30 avqust Zəfər Gününün qürur və sevincini bir daha yaşayırıq". Prezident Ərdoğan bu müqəddəs günün türk millətinin azadlıq və müstəqillik uğrunda nümayiş etdirdiyi misilsiz iradənin, sarsılmaz inamın və qəhrəmanlığın ən güclü simvollarından biri olduğunu vurğulayıb. Prezident Ərdoğan bildirib ki, qəhrəman ordunun vətənpərvərliyi və millətin vahid iradəsi ilə qazanılan Böyük Qələbə əsarət zəncirlərini qırıb müstəqilliyə yol açıb və bu misilsiz qələbədən sonra Cümhuriyyətin təməlləri qoyulub. “30 avqust təkcə hərbi qələbə deyil; bu, həm də millətimizin yenidən doğulmasının, varlıq uğrunda mübarizəsinin və əbədi müstəqilliyinin təsdiqidir. Bu qələbə o qədər böyükdür ki, təkcə türk milləti üçün deyil, həm də tabeçilik altında olan bütün məzlum millətlər üçün müstəqillik idealının simvoluna çevrilib. Bu böyük qələbə ilə türk milləti bir daha bütün dünyaya bəyan etdi ki, bu millət heç vaxt tabe edilə bilməz, heç vaxt əsarət qəbul etməyəcək və heç vaxt müstəqilliyindən güzəştə getməyəcək”. 
Mustafa Kamal Atatürkün dərin uzaqgörənliyi ilə qurulan Cümhuriyyət təkcə milli suverenliyə əsaslanan bir idarəetmə forması deyil, həm də hərtərəfli maarifləndirmə və modernləşdirmə təşəbbüsüdür. Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Ulu Öndər Gazi Mustafa Kamal Atatürk tarixə istiqamət verən, ölkəsinə və millətinə rəhbərlik edən böyük bir sərkərdə idi; O, heyranedici dövlət xadimi, misilsiz siyasətçi və prinsipial insan idi. Gazi Mustafa Kamal Atatürk sadiq bir türk millətçisi, öz dövrünü anlayan bir inqilabçı, dəyişiklik dinamikasının istiqamətini dəqiq oxuyan və regional və qlobal inkişafları milli reallıqlara uyğun şəkildə şərh edən bir siyasi lider olmuşdur. Türkiyə ordusu təkcə hərbi gücünə görə deyil, həm də tarixi təcrübəsi və institusional quruluşuna görə əhəmiyyətli bir qüvvədir. Türkiyə öz gücü və qüdrəti ilə mövcud olan bir dövlətdir. Türkiyə güclü siyasi təsirə, güclü iqtisadiyyata və yüksək beynəlxalq nüfuza malik bir dövlətdir.
Türk millətinin qəhrəmanlıq iradəsini, milli birliyini və mübarizə əzmini təcəssüm etdirən bu gün münasibətilə qardaş ölkəni ürəkdən təbrik edirik!
 
s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

@ANmedia.az