Təhsilin Strateji Hədəfləri

   Təhsil, fərdi və ictimai ehtiyaclar və gözləntilər inkişaf etdikcə məqsədi, məzmunu, funksiyaları, prosesi və müddəti dəyişən bir sosial təsisatdır. Hər bir ölkənin bu günü və gələcəyi təhsillə bilavasitə bağlıdır. Təhsil, doğumdan ölümə qədər, ailədən başlayaraq məktəbə qədər davam edən və mədəni və sosial ölçüləri əhatə edən həyatımız boyu bizi müşayiət edən bir anlayışdır.Təhsil yolu ilə əldə edilən bilik, bacarıq və münasibətlər, eləcə də onların əldə edilməsi üsulları cəmiyyətdən cəmiyyətə və dövrdən dövrə dəyişir; lakin cəmiyyətin yeni nəsillərinin təhsil almasına ehtiyac qalmaqdadır. Strateji hədəflər, təşkilatın uzunmüddətli vizyonunu müəyyən edən ölçülə bilən məqsədlərdir. Təhsilin strateji məqsədi fərdləri sosial həyata hazırlamaq, onlara bilik və bacarıqlar vermək, iqtisadi inkişafı dəstəkləmək və davamlı təhsil mədəniyyətini yaratmaqdır. Strateji planlaşdırma, qurumların nəzərdə tutulan istiqamətini sənədləşdirmək üçün mövcud məlumatlardan istifadə edən davamlı bir təşkilati prosesdir. Bu proses resursları səmərəli şəkildə bölüşdürmək, maraqlı tərəfləri və işçiləri uyğunlaşdırmaq və təşkilati məqsədlərin məlumatlar və sağlam məntiqlə dəstəklənməsini təmin etmək üçün istifadə olunur. Əsas məqsədlər ixtisaslı işçi qüvvəsi yetişdirmək, bərabər imkanlar təmin etmək və təhsilin keyfiyyətini artırmaqdır. Bəşəriyyət, həqiqətən də, çox sürətli bir dəyişiklik və təsir prosesi yaşayır. Bugünkü əmək bazarı inkişaf edən texnoloji infrastrukturlar, internet və informasiya texnologiyaları sayəsində əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalır. 21-ci əsrdə, xüsusən də son dövrlərdə həyatımızın bir çox müxtəlif sahələrində baş verən dəyişikliklər xeyli sürətlənib və əhatə dairəsini genişləndirərək yeni iş sektorlarının yaranmasına imkan yaradıb2000-ci ildə başlayan "Minillik" adlanan yeni bir dövrdə yaşayırıq və bu dövrün uşaqları və gəncləri bu yeni dövrün çox bariz nümunələri olan yeni bir nəsli təmsil edirlər. "İnternet Uşaqları" adlandırdığımız bu uşaqlar "mobil telefonlar", "iPodlar" və bütün qabaqcıl texnoloji vasitələri fərdi həyatlarının ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edərək böyüyürlər. Fərdi, ictimai və universal ehtiyaclar fərdin hansı istiqamətdə təhsil almalı olduğunu müəyyən edir. Bu gün və gələcəkdə bəşəriyyət ətraf mühit problemləri,  su qıtlığı, əkin sahələrinin məhdudluğu, sürətli əhali artımı, qlobal istiləşmə, yoxsulluq və terrorizmlə mübarizə aparmalı olacaq. Gələcəkdə bu problemlərin daha ciddi ölçülərə çatacağı qaçılmaz görünür.  Uğur qazana bilən gənclər yetişdirmək üçün müəllimlər tədris prosesinin bütün aspektlərini dərindən başa düşən, tətbiq edən və tətbiq edən şəxslər olmalıdırlar. Məsələn, Aristotelə görə, təhsil əsasən uşaqlara sosial və mənəvi dəyərlər aşılamaqdan ibarətdir. Çünki Aristotel siyasi cəmiyyətin oxşar dəyərlər üzərində qurulduğuna inanırdı.  Russonun fikrincə, təhsil uşağa təbii inkişafını pozmayan şəkildə verilməlidir. Çünki onun fikrincə, böyüklərdəki qüsurlar səhv təhsildən qaynaqlanır. Lokk təklif edir ki, uşağın intellektual inkişafı və özünənəzarəti onun inkişaf etdirdiyi "gələcək vətəndaş" obrazına uyğun olaraq formalaşdırılmalıdır. Müasir cəmiyyətlərdə fərdin əhəmiyyəti artır. Bu artım cəmiyyətin fərdi üzvlərdən ibarət olduğuna və fərdlərin rifahının cəmiyyətin rifahına töhfə verdiyinə inancdan irəli gəlir. Təhsil sistemində fərdlər təbii və sosial mühitlərini necə başa düşməyi, ondan ən səmərəli şəkildə necə istifadə etməyi və ehtiyaclarını tarazlı şəkildə necə ödəməyi öyrənirlər. Bundan əlavə, özünüdərk yolu ilə - başqa sözlə, özlərini tanımaqla, qabiliyyətlərini inkişaf etdirməklə və onları səriştəyə çevirməklə, problemlərini rasional yanaşma ilə həll etməklə və iradələrini, düşüncələrini və hərəkətlərini azad etməklə - öz rifahlarını artıra bilərlər. Bu, yalnız təhsil prosesi vasitəsilə mümkündür. Universitet təhsili ümumiyyətlə cəmiyyətdə peşə əldə etmək vasitəsi kimi qəbul edilsə də, akademik dairələrdə bu, tənqidi düşüncə, bilik istehsalı və tətbiqi bacarıqlarının əldə edilməsi kimi müəyyən edilir. Universitet təhsilinin əsas məqsədi yalnız fərdləri müəyyən bir peşə üçün texniki bacarıqlarla təchiz etmək deyil, həm də tənqidi düşüncə, problem həll etmə, yaradıcı düşüncə və geniş dünyagörüşü kimi uzunmüddətli bacarıqlar inkişaf etdirməkdir. Universitetlər fərdləri müəyyən bir peşənin dar çərçivəsi ilə məhdudlaşdırmaq əvəzinə, dəyişən qlobal şəraitə uyğunlaşa bilən, innovativ ideyalar yarada bilən və mürəkkəb problemlərə çoxşaxəli həllər hazırlaya bilən fərdlər yetişdirməyi hədəfləyirlər. Bu prosesdə universitet təhsili intellektual marağı stimullaşdırır, fərdlərin müxtəlif fənlərdən bilik əldə etməsinə imkan verir və onları müstəqil düşünməyə yönəldir. Dünya İqtisadi Forumunun (DİF) 2023-cü il üçün İş Yerlərinin Gələcəyi Hesabatına görə, tənqidi düşüncə, yaradıcılıq, dözümlülük, uyğunlaşma və texnoloji savadlılıq işçi qüvvəsində ən çox tələb olunan bacarıqlar kimi ön plana çıxır. DİF-in 2025-ci il üçün hesabatında da texnologiya, şəxslərarası bacarıqlar və analitik düşüncə ilə birlikdə davamlı öyrənmə, uyğunlaşma, ünsiyyət və əməkdaşlığı tamamlayıcı şəkildə vurğulayır. 2025-2030-cu illər arasında baş verəcək işçi qüvvəsindəki dəyişiklikləri anlamaq və bu bacarıqları bu gün əldə etmək və inkişaf etdirmək  mütəxəssisləri daha üstün mövqeyə gətirəcək. Sürətli texnoloji dəyişikliklər və süni intellektin hökm sürdüyü bu dövrdə vacib olan  dəyişən dünya şərtlərinə və həyatın axışına tez uyğunlaşa bilməkdir.
Azərbaycanda hər bir sahədə olduğu kimi, təhsil sektorunda da müşahidə olunan inkişaf tendensiyası xüsusi diqqət cəlb edir. Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı dövlətin diqqət mərkəzindədir. Azərbaycanda təhsilin inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanda təhsilin inkişafının əsası ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyev:  "Təhsil millətin gələcəyidir". Ulu Öndər hər zaman təhsil sahəsinə diqqət və qayğı ilə yanaşmışdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyev həmişə təhsil sahəsinə və müəllimə yüksək qiymət vermişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyev: “Azərbaycan müəllimləri ən yüksək mənəviyyata, vətəndaşlıq hisslərinə malik insanlardır” - deyirdi.
  Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Mehriban xanım Əliyevanın genişmiqyaslı proqram və layihələrinin sırasında təhsil sistemini təkmilləşdirmək və onun dünya təhsil sisteminə inteqrasiyasını təmin etmək məqsədi  dayanır. Fondun “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” Proqramı təhsil sahəsində saysız nailiyyətlərə səbəb olub. Bu layihə çərçivəsində yüzlərlə məktəb, onlarla uşaq bağçası və ixtisaslaşdırılmış uşaq məktəbləri tikilib, təmir olunub, yüksək standartlarla təchiz edilib.  Azərbaycanda tikilən müasir məktəblər yeni üfüqlər açır, şagirdlər üçün yeni imkanlar yaradır.
 
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, demək olar ki, bütün çıxışlarında mükəmməl təhsilə, müasir dövrün bilik və bacarıqlarına yiyələnməyin vacibliyini önə çəkir. Cəmiyyətimizə, xüsusilə gənclərimizə bununla bağlı zəruri tövsiyələrini verir. Dövlət rəhbərimiz, ilk növbədə, təhsil sahəsində bu günə qədər aparılan islahatların daha da dərinləşdirilməsi vəzifəsini aktuallaşdırdı. Məlumdur ki, milli təhsilimizdə islahatlar davamlı xarakter daşıyır. Prezident İlham Əliyev bu barədə deyir: "Azərbaycan gənci Azərbaycan dəyərləri, ənənəvi dəyərlər əsasında tərbiyə almalıdır, Vətənə bağlı olmalıdır, Azərbaycan dəyərlərini hər şeydən üstün tutmalıdır, öz tarixini, ədəbiyyatını, ana dilini mükəmməl bilməlidir, fəxr etməlidir ki, Azərbaycan vətəndaşıdır. Yeni dövrün çağırışları və Azərbaycan həyatının müxtəlif sahələrində vacib hesab edilən əsas prioritetlər müəyyənləşdirilir. İnsan kapitalının inkişafı və səmərəli sosial müdafiə sisteminin qurulması bu prioritetlərdən biri kimi qəbul edilir. Müasir təhsil sisteminin formalaşdırılması onun mühüm istiqamətlərindən biri kimi təsdiq edilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 12 avqust 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə «Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022-2026-cı illər üçün Dövlət Proqramı»nın icra müddəti 2028-ci ilədək uzadılır. Nəzərdə tutulan müddət ərzində Azərbaycanın istedadlı gənclərinin xarici ölkələrin nüfuzlu universitetlərində təhsil almalarına şərait yaradılır. Bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin milli təhsilin inkişafına göstərdiyi böyük diqqət və qayğı öz bəhrəsini verməkdədir. 

s.e.f.d., dos. Murtəza Həsənov
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının
Siyasi İdarəetmə fakültəsinin dekanı

ANmedia.az